محمد حسين بن محمد هادى عقيلى علوى شيرازى

375

مخزن الأدوية ( ط . ج )

صلب و مفاصل و رحم و گشودن حيض و با موم روغن جهت شقاق انگشتان و مقعده و ضماد مطبوخ آن جهت درد دندان بارد و جلوس در طبيخ خشك آن و همچنين حمول آن جهت ادرار حيض و اخراج جنين ميت و مشيمه نافع . خيزران به كسر خا و سكون ياى مثناة تحتانيه و سكون زاى معجمه و فتح راى مهمله و الف و نون به فارسى خزران و به هندى بيت نامند . ماهيت آن : نباتى است برگ آن شبيه به برگ نخل و كوتاه‌تر از آن و ثمر آن نيز شبيه به ثمر آن و كوچك و مدور و چاشنى دار با عفوصت و در خوشه بزرگى و بعضى مردم مىخورند آن را و سه نوع مىباشد يكى شاخ‌هاى آن راست و قوى به سطبرى ابهامى و زياده بر آن و بندهاى بعضى بسيار طولانى و خوش رنگ و خوش جوهر و در زيربادات هند خوب مىشود و نصارى از آن چوب دستى مىسازند و به قيمت اعلى مىفروشند و نوع دويّم آن بياره‌دار و به سطبرى انگشتى و طولانى و خاردار و از پوست آن سطح كرسى و پالكى و چهارپايه و دروازه و پنجره و غيرها مىبافند و اين نوع در هند و بنگاله و زيربادات بسيار مىشود و ليكن در زيربادات بهتر و پوست آن جوهردار و در بعضى دهات به جاى ريسمان همين را مستعمل دارند در بستن كشتيها و خانه‌هاى كاهى و غيرها و نوع سيّم باريكتر از نوع دويّم و بىخار و بىثمر و بندهاى آن طولانى و گره‌هاى آن از هم دور و اين نوع در سلهت كه به سمت شمال و شرق مرشدآباد و پانزده شانزده منزل فاصله از آن واقع است به هم مىرسد و در كنار آبها مىرويد و به جاى ديگر نمىشود و مردم آنجا پوست اين نوع را به طول جدا كرده و تراشيده از آن فرشى مىبافند كه سيتل پاتى مىنامند يعنى فرش سرد خنك زيرا كه سيتل به لغت هندى به معنى سردى و پاتى به معنى فرش است و بعضى از آن بسيار باريك و تنك مىسازند به حدى كه مىگويند به سبب باريكى و املسى مار نمىتواند بدان راه رود و بالجمله بهترين فرشها است از براى ايام گرما و ليكن سواى بلادى كه هواى آن مرطوب باشد مانند سلهت و بنگاله و مانند اينها نمىماند و زود شكسته و بر طرف مىگردد مانند بلاد حاره يابسه و در غير سلهت ديگر جا فرش آن را بدان خوبى نمىبافند و نمىشود و مخصوص بدانجا است . طبيعت آن : در دويّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : آشاميدن ساييده آن جهت قطع نزف الدم و طلاى آن رادع و محلل اورام و مورچه گزيده و از خواص آنست كه چون در جامه گذارند ارضه به آن ضرر نمىرساند .